آدرس کانال تلگرام وبلاگ https://t.me/Iranian_Immunologie

آدرس کانال تلگرام وبلاگ

Iranian_Immunologie@

https://t.me/Iranian_Immunologie

 

واکنشهای ازدیاد حساسیت

واکنشهای ازدیاد حساسیت

 

I.            ازدیاد حساسیت تیبΙیا واکنش های نوع فوری یا آنافیلاکتیک

 

هرگاه آنتی ژن وارد بدن شده وبر علیه آنIgEتولید می گردد.این IgEمی تواند برروی گیرنده های خود در سطح غشایی بازوفیل وماست سل هامتصل شودواگر همان آنتی ژن بعد از مدتی مجددا وارد بدن شود به IgEموجود بر سطح بازوفیل و ماست سل متصل شده واین سلول ها فعال شده وبا آزاد کردن مواد وفاکتورهای از آنها واکنش هایی در مدت 30- 15دقیقه ایجاد می شود که به این واکنش ها ازدیاد حساسیت تیپΙیا فوری           می گویند.  آنتی ژن های دخیل در این حساسیت آلرژن (Allergen) نامیده شده وتقریبا همیشه ازکلاس IgE می باشد. این آنتی ژنها شامل پروتئین های موجود در گرده های گیاهان((Pollen –آنتی ژن های کرم ها-نیش حشرات و...هستند.آسم آلرژیکی تنفسی وآلرژی وآبریزش از چشم ومجاری بینی و...از این تیپ آلرژی می باشند.

آتوپی(Atopic):استعداد ژنتیکی به واکنش های ازدیاد حساسیت تیپΙرا آتوپی گویند.هرچه توانایی فرد در سنتزIgEبیشتر بوده وسطح سرمی آن بیشتر بوده شانس بروز آتوپی بیشتر است.

آنافیلاکسی:واکنش ازدیاد حساسیت تیپ Ιشدیدرا آنافیلاکسی می گویند.

   II.            واکنش ازدیادحساسیت تیپ ΙΙیا واکنش سیتوتوکسیک با واسطه آنتی باد

هرگاه به دلایل مختلفی آنتی بادی برعلیه آنتی ژن های سطح سلول های بدن تولید شود وکمپلکس Ag+Ab با دومکانیسم زیر سبب بروز واکنش التهابی وتخریب سلول ها گردد به آن ازدیاد حساسیت تیپ ΙΙ گویند.    

الف)سلول های مثل نوتروفیل ،ماکروفاژوسلول های LNKبرای بخش FCمولوکول آنتی بادی گیرنده داشته و     می تواند سلول هدف دارای کمپلکس Ag+Abرابامکانیسم ADCCنابود کنند.

ب)تشکیل کمپلکس Ag+Abبرسطح سلول هدف موجب فعال شدن سیستم کمپلمان ولیز سلول هدف گردد.

واکنش انتقال خون ناسازگار،ناسازگاری Rh،واکنش رد پیوند ،کم خونی همولیتیک اتوایمیون، میاستنی گروایس و... نمونه های از نوع تیپ ΙΙهستند.

III.            ازدیاد حساسیت تیپ ΙΙΙ یا واکنش کمپلکس ایمنی

تماس بدن با انتی ژن های خارجی(مانند میکروارگانیسم های مختلف)یا آنتی ژن های داخلی اتوایمیون منجر به تولید آنتی بادی برعلیه آنها می شودوبر اثر اتصال آنتی ژن فوق به آنتی بادی کمپلکس های نامحلول Ag-Abدر بافت های مختلف رسوب کرده وموجب فعال شدن کمپلمان گردیده وبا ایجاد قطعه C5aسبب جلب نوتروفیل ها به محل رسوب کمپلکس جهت هضم آنها می شوندوهمچنین فعال شدن کمپلمان موجب تجمع پلاکت ها وآزاد شدن فاکتورهای انعقادی وترومبوز در محل می گردندکه به مجموعه ضایعات بافت ها ازدیاد حساسیت تیپ ΙΙΙ می گویند.آرتریت روماتوئید،SLEوواکنش آرتوس و...از این نوع تیپ است.

   IV.            ازدیاد حساسیت تیپ VΙ یا ازدیاد حساسیت تاخیری

اگر به حیوان یا انسانی که دارای مقادیر مناسبی از سلول های Tحساس شده به یک آنتی ژن می باشدمقادیری از همان آنتی ژن تزریق کنیم ازاد شدن لنفوکائین شیمیوتاکتیک ووازواکتیو از سلول های Tحساس شده موجب ایجاد واکنش التهابی وموضعی ظرف مدت 24ساعت پس از تزریق می گردد وچنین واکنشی را که همراه با تجمع سلول های تک هسته ای در محل التهاب است ازدیاد حساسیت تیپ چهار یا ازدیاد حساسیت تاخیری  می نامند.

واکنش توبرکولین از این ازدیاد حساسیت می باشد.

علائم بالینی و مشکلات ناشی از این ازدیاد حساسیت :

1)    التهاب مسیو (حاد ) : پروتئین C5a کمپلمان به علت اینکه بر روی مست سلها دارای گیرنده است به آنها متصل شده و با عث فعال شده مست سل ها و آزاد شدم مدیاتورهای التهابی میشود .

2)    افزایش نوتروفیلها : باز هم به علت پروتئین C5a ، نوتروفیلها که گیرنده ای برای این پروتئین دارند لیزوزوم خود را آزاد میکنند و این آنزیم باعث تخریب بافت درگیر و واکنش التهابی بعدی میشود .

3)    MAC لیز (همان حالتی لوله ای کمپلمان – کمپلمان اتک ممبرنس) : با تخریب بافتی به علت اینکه کمپامان با پروتئینهای خود یعنی C5b6789n باعث تشکیل MAC میشود .

4)    اگریشین پلاکتها : به علت التهاب زیاد و به علت بلوک شدن عروق و حالت خاص میکروترومبین .

5)    فعال شدن ماکروفاژها : به علت تولید شدن سایتو کاینها التهابی (فکر کنم INF گاما ) و مرگ خارج سلول به علت تخریب بافتی

 

نمونه هایی از بیماری های ایجاد شونده توسط ازدیاد حساسیت نوع سه

1)    بیماری سرم : در واقع مخلوطی از ازدیاد حساسیت تیپ یک و سه است .( serum sickness)

2)    گلومرونفریت حاد اتوایمن.( autoimmune acute glomerulonephritis)

3) روماتوئید آرتریت(که در پست بعدی به ان خواهیم پرداخت ).( rheumatoid arthritis)

4)    لوپوس اریتماتوس سیستمیک.( systemic lupus erythematosus)

5)    بعضی از هپاتیت های ویروسی.

6)     جراحات پوستی که توسط بیماری های جذام و سفیلیس ایجاد میشود .

تقدیر و تشکر از سرکار خانم دکتر آنیتا آذرکلاه Dr. Anita Azarkolah

تقدیر و تشکر از سرکار خانم دکتر آنیتا آذرکلاه

پزشک متخصص روانپزشک

Appreciation and thanks to

Dr. Anita Azarkolah

( Psychiatrist )

 

از خانم دکتر آنیتا آذرکلاه پزشک متعهد و متخصص بیماریهای اعصاب و روان (روانپزشک) که با دقت نظر و تعهد والای انسانی و اخلاقی و تخصص ژرف علمی در خدمت به خلق الله می کوشند

نهایت سپاس و امتنان را دارم

با آرزوی موفقیت و توفیقات روز افزون الهی

خواص اسپند و تاثیر آن در لاغری

خواص اسپند و تاثیر آن در لاغری

دانه اسفند یا اسپند است که خواص درمانی زیادی دارد

شاید با شنیدن این مساله که اسپند برای لاغری استفاده می شود تعجب کنید اما تحقیقات ثابت کرده است که استفاده اسپند باعث چربی سوزی و لاغری می شود. اگر قصد وزن کم کردن دارید این مقاله را مطالعه کنید، چون اسپند علاوه بر خواص لاغری، خواص دیگری نیز دارد.

خواص اسپند یا اسفند:
خداوند متعال در گیاهان خواص شگفت انگیزی قرار داده که با مطالعه آن پی به قدرت او می بریم. یکی از همین گیاهان شگفت انگیز دانه اسفند یا اسپند است که خواص درمانی زیادی از جمله درمان یبوست، تقویت قوای جنسی، درمان درد سیاتیک، درمان کچلی یا شپش سر، درمان استرس و اضطراب، نرم کننده سینه، افزایش شیر مادران، جلوگیری از بروز حساسیت های پوستی، درمان بی اختیاری ادرار، رفع سنگینی گوش و کری گوش و ... دارد.

خواص اسفند در لاغری:
لاغری با اسفند روشی نوین و کاملا اثبات شده برای افرادی است که قصد کاهش وزن و تناسب اندامشان را دارند .اگر چه بسیاری از ما تاکنون فکر می کردیم که اسپند تنها برای دفع چشم زخم و نظر کارایی دارد اما با مطالعه مقاله سلامت وب امروز به این نتیجه خواهید رسید که می توانید از این گیاه شگفت انگیز برای درمان سایر مشکلات و کاهش وزن و رسیدن به لاغری نیز استفاده نمایید .

با توجه به طبیعت گرم اسفند این ماده می تواند در زمینه لاغری بسیار سودمند بوده و اثرات اعجاب بر انگیزی به همراه داشته باشد

یکی از راه های کم کردن دور شکم استفاده از گیاه اسفند می باشد. اسفند یا اسپند ۷۰ مرض را درمان می کند، گرم و خشک است و لذا وزن را کم (کاهش وزن و لاغری) می کند و خوردن ۴۰ روز آن باعث روشن شدن حکمت در دل می گردد.

حداقل خوراک آن ۳ دانه و حداکثر یک قاشق غذاخوری است. اسفند مغز را گرم می کند و باعث شادابی مغز و زداینده میکرب هاست (مخصوصا صبح) و خوراک اسفند سودازدا و بلغم زدا است (به شرطی که جویده نشود). جویدن اسفند باعث سمی شدن آن می شود

اسفند یا اسپند را همه باید یک دوره ۴۰ روزه ، روزی یک قاشق مرباخوری اجرا کنند چون اسفند سودا زدا و بلغم زدا است، از این جهت شجاعت آفرین است و تقریبا همه بلغم اضافه دارند، اگر با خوردن آن مشکل دارید لااقل روزی یک مرتبه اسفند را دود کنید تا هم فضا و هم مغز استریل شود و در خانه هایی که مریض هست صبح و شب حتما دود کنند.

 

یکی از راه های کم کردن دور شکم استفاده از گیاه اسفند می باشد

نحوه شستن اسفند به چه صورت می باشد؟
روش شستن اسفند بسیار ساده می باشد .کافیست اسفند را در یک سبد یا پارچه توری ریخته و در حدود 6 الی 7 بار آن را با آب سرد آب کشی نموده و سپس با قرار دادن آن در مقابل نور غیر مستقیم خورشید خشک نمایید .با این عمل  زردی و مضرات اسفند خارج شده و شما می توانید به راحتی از اسفند برای لاغری دور شکم خود استفاده نمایید .

نکاتی که باید هنگام مصرف اسپند به آن توجه نمایید:
۱- اسفند برای گرم مزاجان مضر است سبب درد دل بهم خوردگی و استفراق می شود که برای رفع آن می توان میوه های ترش و سکنجبین میل کرد.

۲- مقدا مصرف اسفند ۵-۱۰ گرم بوده و زیاده بر این سمی می باشد.

۳- از جویدن دانه های اسفند اکیدا خوداری کنید چرا که حاوی مواد سمی است.

۴- منظور از خوردن دانه های اسفند که برای درمان بیماری گفته شد همان دانه های سیاه رنگی است که دود می کنند

مضرات اسفند:
مصرف ناصحیح اسفند باعث عوارضی همچون تشنج ، تهوع ، سکسکه ، ترشح بیش از حد بزاق و سیستم اعصاب مرکزی می شود. سمی بودن این گیاه به اندازه ی است که حتی حیوانات هم با مصرف آن دچار مسمومیت می شوند و مواردی از مرگ از و میر حیوانات نیز گزارش شده است. در قدیم برای کم کردن میزان سمی بودن این گیاه آن را در آب چند بار خیس می کردند.

 گردآوری: بخش سلامت بیتوته

https://www.beytoote.com

 

بیماری کروناویروس ۲۰۱۹

 

Coronavirus disease 2019

بیماری کروناویروس ۲۰۱۹
مترادف‌ها	2019-nCoV acute respiratory disease Novel coronavirus pneumonia[۱]
Symptoms
تخصص	عفونت حاد تنفسی
علائم	تب، سرفه، تنگی نفس[۲]
عوارض	سینه‌پهلو، ARDS، نارسایی حاد کلیه
علت	کرونای جدید
تشخیص پزشکی	واکنش زنجیره‌ای پلیمراز، تصویربرداری پزشکی
درمان	علامتی و حمایتی

 

بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ یا کووید-۱۹ (انگلیسی: COVID-19)[۳] که به آن بیماری تنفسی حاد ان‌کاو-۲۰۱۹ (انگلیسی: 2019-nCoV acute respiratory disease) نیز گفته می‌شود، عفونتی است که بر اثر کرونای جدید، یک ویروس در ارتباط نزدیک با کروناویروس سارس، ایجاد می‌شود.[۴][۵] این بیماری دلیل شیوع کروناویروس ووهان است.[۶][۷] این بیماری اساساً از طریق قطرات ریز تنفسی از افراد مبتلا وقتی سرفه یا عطسه می‌کنند بین افراد پخش می‌شود.[۸]زمان بین در معرض بیماری قرار گرفتن و بروز علایم بین ۲ و ۱۴ روز است.[۹] از طریق شستن دست‌ها و دیگر تدابیر نظافتی می‌توان از پخش آن جلوگیری کرد.[۱۰][۱۱]

علائم

نشانه‌های بیماری

بیماریزایی این ویروس دستگاه تنفس را تحت تأثیر قرار می‌دهد و علایمی مشابه سرماخوردگی ساده را ایجاد می‌کند. علایم ویروس کرونا شامل: اختلالات تنفسی، آبریزش بینی، سرفه خشک، سرگیجه، گلودرد و بدن درد است که می‌تواند با سر درد و تب نیز همراه باشد و تا چند روز به طول می‌انجامد. در افرادی با نقص دستگاه ایمنی، افراد مسن و کودکان این علایم می‌تواند شدیدتر شده و ذات‌الریه و برونشیت را ایجاد کند.

علائم کرونا ویروس جدید که منجر به بیماری کووید-۱۹ می‌شود، معمولاً چند روز پس از آلوده شدن فرد به ویروس شروع می‌شود. اما در بعضی افراد ممکن است علائم کمی دیرتر ظاهر شوند. براساس آمارها و تحقیقات انجام شده علائم می‌توانند شامل: تب (در۴۳/۸ درصد افراد هنگام پذیرش و ۸۸/۷ درصد افراد هنگام بستری)، سرفه خشک (در ۶۷/۸ درصد موارد)، اختلال تنفسی، احساس خستگی و درد عضلانی (در ۱۱ تا ۱۴٪ موارد)، اسهال (در ۳٫۸ درصد موارد) باشند. به‌طور متوسط دورهٔ نهفتگی علائم، چهار روز بوده‌است. کدورت (به انگلیسی: Ground-glass opacity)، در سی‌تی اسکن قفسه سینه، در ۵۶/۴ درصد موارد دیده شده‌است. ۱۷/۹ درصد از بیماران با بیماری غیر شدید و ۲/۹ درصد از بیماران با علائم شدید، هیچگونه مشکلی را در رادیولوژی یا سی‌تی اسکن خود نشان ندادند. لنفوپنی یا کاهش تعداد لنفوسیت‌های در گردش خون در ۸۳/۲ درصد افراد در هنگام پذیرش، مشاهده شد.[۱۲]

برخی از افراد هیچ علامتی ندارند، یا فقط علائم خفیف دارند. اما در افراد دیگر، کووید-۱۹ می‌تواند منجر به مشکلات جدی مانند سینه‌پهلو، عدم دریافت اکسیژن کافی و حتی مرگ شود. این نشانه‌ها بیشتر در افرادی که مشکلات زمینه‌ای دیگری دارند، دیده می‌شود.[۱۲]

انتشار

ویروس در ابتدا از تماس حیوان به انسان منتقل شده‌است. ویروس MERS از شتر به انسان و ویروس SARS از نوعی گربه به انسان انتقال یافته بودند. در مورد ویروس جدید هنوز منشأ احتمالی به صورت دقیق مشخص نیست.

انتقال انسان به انسان معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که شخصی با مایعات ترشحی شخص آلوده (مثلاً قطرات سرفه) در تماس باشد. بسته به بیماریزایی ویروس، سرفه، عطسه و دست دادن می‌تواند سبب انتقال شود. تماس با لوازم و اشیایی که شخص آلوده لمس کرده‌است نیز می‌تواند باعث انتقال بیماری شود.

Genomic information

Genome organisation (click to enlarge)
مرکز ملی اطلاعات زیست‌فناوری genome ID	MN908947
Genome size	30,473 bases
Year of completion	۲۰۲۰

درمان و پیشگیری

نوشتار اصلی: پیشگیری و درمان کروناویروس

در حال حاضر درمان مشخصی برای این ویروس در دست نیست اما تحقیقات در این مورد ادامه دارد. بهترین راه برای پیشگیری از این بیماری عدم تماس با افراد و اشیای آلوده‌است. عدم تماس دست به چشم، دهان و بینی و شستن دست‌ها به صورت مداوم با صابون حداقل به مدت ۲۰ ثانیه نیز در جلوگیری از انتشار بیماری موثرند. ماسک‌های یک بار مصرف باید کاملاً روی دهان و بینی افراد را جهت پیشگیری پوشانده و هر روز تعویض شوند استفاده از دستکش لاتکس در محیط بیرون نیز مفید است. از افرادی که دچار سرفه و عطسه و آبریزش بینی هستند سه متر باید فاصله داشت. کلیدها و گوشی موبایل و دستگیره‌های در و ماشین را مرتب با پد الکلی یا محلول ضد عفونی باید مرتب ضد عفونی کرد. تقویت سیستم ایمنی بدن با مصرف مرکبات، خواب کافی و ورزش مؤثر است.

واکسن

وزیر بهداشت اسرائیل طی بیانه ای اعلام کرد که دانشمندان این کشور موفق شده‌اند که واکسن خوراکی این بیماری را بسازند و تا هفته‌های آینده ساخت این واکسن به پایان خواهد رسید. تیم سازنده این واکسن شامل ۲۶۰ محقق و ۵۴ آزمایشگاه است. همچنین ایالات متحده آمریکا و چین نیز خبر از ساخت واکسن کووید ۱۹ داده‌اند.

ادعای درمان توسط داروی ایدز

طی بررسی‌های علمی و پزشکی، دانشمندان و محققان چینی و ژاپنی به این نتیجه رسیدند که داروهای مقابله با ویروس ایدز نظیر لوپیناویر/ریتوناویر برای درمان و جلوگیری از پیشروی کروناویروس و حتی درمان این بیماری توانسته مفید باشد و تاکنون بسیاری از بیماران از طریق استفاده از این داروها نجات یافته‌اند و در مجموع شواهد نشان داده که داروهای ضد عفونت ویروسی توانسته جان بسیاری از مبتلایان به کروناویروس را نجات بخشد.[۱۳]

پیش‌آگهی

اولین قربانی این ویروس جدید در خارج از چین، در شهر مانیل فیلیپین که یک شهروند اهل ووهان چین بود نیز در ۱۳ بهمن ماه ۱۳۹۸ ثبت گردید.[۱۱] در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۹۸ بر اثر ابتلای یک نوزاد در چین به ویروس جدید کرونا سی ساعت بعد از تولد گزارش گردید. این نوزاد کم‌سن‌ترین فرد مبتلا به این بیماری ویروسی بوده‌است. به دلایل نامشخص کودکان به ندرت مبتلا به این ویروس می‌شوند.[۱۴] مطابق با گزارش‌های منتشر شده در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۹۸ُ آمار مرگ توسط ویروس کرونا از میزان تلفات ویروس سارس در سال ۲۰۰۳ عبور کرد و به ۸۰۳ نفر رسید. از این مجموع یک نفر در هنگ کنگ، یک نفر در فیلیپین و باقی در چین بوده‌است. تلفات ویروس سارس در سال ۲۰۰۳ بالغ بر ۷۷۴ نفر در ۲۴ کشور جهان بوده‌است.[۱۵]

تا تاریخ ۲۱ بهمن ۱۳۹۸ ویروس کرونا با گرفتن جان ۹۷ نفر در یک روز، مرگبارترین روز خود را به ثبت رسانده و تعداد کل جان باختگان ویروس کرونا به ۹۰۸ نفر رسید. همچنین آمار مبتلایان به این ویروس از مرز ۴۰ هزار نفر عبور کرد. پایان تعطیلات سال نوی چینی و افزایش ترددهای شهری، دلیل شتاب گرفتن آمار تلفات عنوان شده‌است.[۱۶] در تاریخ ۲۴ بهمن ۱۳۹۸ در استان هوبی ۲۴۲ نفر در اثر ابتلا به ویروس کرونا جان باختند که بار دیگر رکورد مرگبارترین روز این ویروس ارتقا یافت. همچنین مبتلایان به این ویروس در استان هوبی در ظرف یک روز به ۱۴ هزار و ۸۴۰ نفر رسید که نشان از جهش نگران کننده این ویروس است.[۱۷] در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۳۹۸ مقامات چین آمار تلفات ویروس کرونا را نزدیک به ۱۸۰۰ نفر و مبتلایان به آن را بیش از ۷۰ هزار نفر اعلام نموده‌اند.[۱۸]

در روز ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ برای نخستین بار در ایران، دو مورد احتمالی ابتلا به ویروس کرونا در شهر قم مشاهده و آزمایش‌های تکمیلی جهت بررسی نهایی آن آغاز گردید. در همین راستا گروه‌های شناسایی و مدیریت بیماریهای واگیر و تیم‌های واکنش سریع در این شهر مستقر شده‌اند.[۱۹] ساعتی بعد مرگ هر دو نفر از سوی وزارت بهداشت تأیید شد.[۲۰] در روز ۰۲ اسفند ۱۳۹۸ شمار قربانیان ویروس کرونا در ایران به ۴ نفر و مبتلایان به ۱۸ نفر رسید. همچنین ۷۳۵ نفر به ظن داشتن نشان‌های بیماری تحت قرنطینه قرار گرفته‌اند.[۲۱] همچنین در این روز آمار قربانیان ویروس کرونا به ۲۲۳۳ نفر رسید و تعداد مبتلایان به این بیماری از مرز ۸۰ هزار نفر عبور کرد.[۱۱] تعداد تلفات این بیماری طی این روز در چین ۱۱۸ نفر بوده و طبقه گزارش‌های دریافت شده بیماری به کلیساها و زندان‌ها هم رسیده‌است.[۲۲]

در روز ۰۵ اسفند ۱۳۹۸ شمار قربانیان ویروس کرونا در چین ۲۵۹۲ رسید. تعداد تلافات گزارش شده در سرزمین‌های اصلی چین در این روز ۱۵۰ نفر بوده‌است. همچنین شمار مبتلایان در چین به کرونا ۷۷۱۵۰ نفر برآورد شده‌است.[۲۳] علاوه بر این تا روز ۰۵ اسفند مرگ دسته کم ۱۲ نفر توسط مقامات رسمی در ایران بر اثر بیماری کووید-۱۹ مورد تأیید قرار گرفته‌است که این آمار، ایران را در رتبه دوم بعد از چین به لحاظ تعداد تلفات ناشی از شیوع کرونا قرار می‌دهد. همچنین تعداد مبتلایان در ایران ۴۷ نفر گزارش شده‌اند.[۲۴] در روز ۰۷ اسفند ۱۳۹۸ مطابق با اطلاعیه رسمی وزارت بهداشت ایران تعداد جان باختگان بر سر ابتلا به بیماری کووید-۱۹ در این کشور ۱۹ نفر و تعداد مبتلایان ۱۳۹ نفر است.[۲۵] بر اساس بررسی بیماران در بیمارستان جین‌یین‌تان در شهر ووهان، بیش از نیمی از مبتلایان در این بیمارستان بین ۴۰ تا ۵۹ و ده درصد کمتر از ۳۹ سال داشتند و موارد بیماری در کودکان نادر بوده‌است.[۱۴]

نامگذاری

با عبور تلفات ویروس کرونا از مرز ۱۰۰۰ نفر سازمان بهداشت جهانی برای بیماری ناشی آن نام رسمی کووید-۱۹ (19-COVID) را که اشاره‌ای دارد به «کرونا»، «ویروس»، «بیماری» و سال ۲۰۱۹ انتخاب نمود.[۲۶]

تأثیر بر اقتصاد جهان

بزرگترین نمایشگاه تلفن‌های همراه، کنگره جهانی موبایل، که قرار بود در شهر بارسلون اسپانیا برگزار شود به خاطر نگرانی از ویروس کرونا لغو شد.[۱۷] روز سه شنبه، ۲۹ بهمن ۱۳۹۸، شرکت اپل، تولیدکننده تلفن‌های همراه، گفت که اختلال در فعالیت‌های اقتصادی در چین به کاهش تولید و عرضه محصولات این کشور و پائین رفت سود منجر خواهد شد. بخش قابل توجهی از محصولات اپل در واحدهای تولیدی این شرکت در چین تولید می‌شود.[۲۷] همچنین شرکت هواپیمایی سنگاپور گفته‌است که به دلیل افت تقاضا برای سفرهای هوایی به دلیل شیوع این بیماری، برنامه‌های پرواز خود را در سراسر جهان و به خصوص در منطقه خاور دور کاهش داده‌است.[۲۷] شیوع کرونا در ایران باعث شد تا کشورهای عراق، ترکیه، قزاقستان، افغانستان، پاکستان، ترکمنستان، اردن و کویت مرزهای خود را به روی ایران ببندند.[۲۸]

 

کرونای جدید

Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2

Novel coronavirus

(2019-nCoV)

IVDC, China CDC: Wuhan coronavirus

طبقه‌بندی ویروس

ووهان، چین، محل اصلی شیوع

مترادف

• کروناویروس ووهان
• ویروس پنومونی بازار غذاهای دریایی ووهان

سندرم تنفسی حاد کروناویروس ۲ (SARS-CoV-2) (به انگلیسی: Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2)) با نام قبلی کرونای جدید SARS-CoV-2 یک آر ان‌ ای ویروس تک رشته‌ای سو مثبت[۱][۲] و عامل بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ یا کووید-۱۹ (19-COVID) است. در گذشته به این گونه ویروس‌ها نام کلی (و موقت) 2019-ncov داده می‌شد.[۳][۴][۵]

در زبان عامه به این ویروس، ویروس کرونای ووهان گفته می‌شود. با عبور تعداد قربانیان ویروس کرونا از مرز ۱۰۰۰ تن سازمان جهانی بهداشت برای بیماری ناشی آن نام رسمی انتخاب کرده‌است - کووید ۱۹ (۱۹-COVID) که اشاره‌ای دارد به «کرونا»، «ویروس»، «بیماری» و سال 2019.[۶] این ویروس باعث شیوع کرونا ویروس ووهان است.[۷] توالی‌یابی دی‌ ان‌ ای نشان داده که این ویروس با آر اِن اِی (RNA) تک رشته‌ای و با سو مثبت و از نوع کروناویروس است.

مقایسه توالی ژنتیکی این ویروس و سایر نمونه‌های ویروس، شباهت‌هایی با ویروس سارس[۸] و کرونا ویروس‌های خفاش[۹] نشان داده‌است که احتمال دارد منشأ نهایی این ویروس در خفاش‌ها باشد.[۱۰][۱۱]

منشأ

گمان می‌رود که حیوانات فروخته شده برای غذا منشأ یا واسطه این ویروس باشند زیرا بسیاری از نخستین کسانی که مبتلا شدند کارگرانی در بازار غذاهای دریایی هوانان بودند. در نتیجه، آنها در معرض تماس بیشتر با حیوانات قرار داشتند. بازاری که با فروش حیوانات زنده برای غذا نیز در شیوع سارس در سال ۲۰۰۳ مقصر شناخته شد. چنین بازارهایی برای عوامل بیماری‌زای جدید به عنوان انکوباتور در نظر گرفته می‌شوند.[۱۲] این شیوع باعث تحریم موقت تجارت و مصرف حیوانات وحشی در چین شده‌است.[۱۳] با این حال، برخی محققان گفته‌اند که بازار غذاهای دریایی هوانان ممکن است منبع اصلی انتقال ویروس به انسان نباشد.[۱۴][۱۵] با اینکه تحقیقات اخیر در چین نشان می‌دهد که خفاش می‌تواند منشأ احتمالی این ویروس باشد، مصرف سوپ خفاش چندان در این کشور متداول نیست و تحقیقات دربارهٔ منشأ دقیق این ویروس ادامه دارد.[۱۶]

با انجام توالی‌یابی دی‌ان‌ای به تعداد کافی، بازسازی یک درخت تبارزایی از تاریخ جهش یک خانواده ویروس‌ها امکان‌پذیر است. تحقیقات در مورد منشأ شیوع سارس در سال ۲۰۰۳ منجر به کشف بسیاری از کورون ویروس‌های خفاش مانند SARS، که بیشتر از جنس Rhinolophus از خفاش‌های نعل اسب است. 2019-nCoV در این دسته از کورو ویروسی‌های مرتبط با SARS قرار می‌گیرد. دو توالی ژنوم از Rhinolophus sinicus منتشر شده در سال ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ شباهت ۸۰٪ با 2019-nCoV را نشان می‌دهد.[۱۷][۱۸] ژنوم سوم ویروس از Rhinolophus affinis , "RaTG13"، شباهت ۹۶٪ با 2019-nCoV دارد.[۱۹][۲۰] برای مقایسه، این میزان تغییر در بین ویروس‌ها مشابه میزان جهش مشاهده شده در طول ده سال در سویه ویروس آنفلوآنزا انسانی H3N2 است.[۲۱]

پیدایش و همه‌گیرشناسی

برای شیوع در جریان، شیوع کروناویروس ووهان را ببینید.

پیدایش

نخستین عفونت شناخته شده انسانی در اوایل دسامبر رخ داد.[۲۲][۱۴] این ویروس برای نخستین بار در میانهٔ دسامبر سال ۲۰۱۹ در شهر ووهان، چین شیوع یافته، که احتمالاً ناشی از یک حیوان آلوده بوده‌است. کرونای جدید سپس در همهٔ استانهای چین شیوع پیدا کرده‌است.

پنهان‌کاری دولت چین

گزارش‌های منتشر شده حاکی از این است که مقامات چینی مدت‌ها قبل از اعلام شیوع ویروس کرونا در آن کشور از آن آگاهی داشتند اما از انتشار این خبر جلوگیری می‌کردند. گفته شده که در اواخر دسامبر یا اوایل ژانویه، پزشکی به نام لی ون لیانگ که در بیمارستان مرکزی ووهان خدمت می‌کرد با معاینه موارد ابتلا به نوعی بیماری شبیه سارس و انجام آزمایش‌های مربوط، شیوع نوع جدیدی ویروس را به اطلاع همکارانش رساند و خواهان قرنطینه این بیماران می‌شود. پس از آن پلیس چین، دکتر لی و ۷ پزشک دیگر را احضار و آنها را به «انتشار شایعه» متهم کرده بود. پلیس چین به وی هشدار داد که از انتشار چنین اخباری خودداری کند و در غیر اینصورت به جرم تشویش اذهان عمومی بازداشت خواهد شد. این پزشک افشاگر در نهایت خود به این بیماری مبتلا و در یکی از بیمارستان‌های ووهان چین بستری شد و جان باخت.[۲۳]

بنابر این گزارش‌ها مقامات دولت چین تا هفته‌ها پزشکان را مجبور به سکوت کرده و از اطلاع‌رسانی عمومی خودداری می‌کنند و بسیاری از مردم شهر «ووهان» چین خیلی دیر متوجه گسترش سریع این بیماری در محل سکونت خود می‌شوند. در نهایت پس از حدود ۷ هفته، دولت چین به‌طور رسمی کشف این ویروس را اعلام و شهر ووهان را قرنطینه می‌کند.[۲۴][۲۵]

همه‌گیری و اعلام وضعیت اضطراری در بهداشت جهانی

این ویروس به سرعت در بیش از بیست کشور دیگر در آسیا، اروپا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه گسترش پیدا کرد.[۲۶] شیوع ویروس از انسان به انسان در چین،[۲۷][۲۸] آلمان،[۲۹] تایلند،[۳۰] ویتنام، تایوان، ژاپن و ایالات متحده تأیید شده‌است.[۳۱]

در ۳۰ ژانویه سال ۲۰۲۰ ،سازمان بهداشت جهانی (WHO) برای ویروس کرونای جدید وضعیت اضطراری در بهداشت جهانی اعلام کرد.[۳۲][۳۳][۳۴] تا تاریخ ۴ فوریه ۲۰۲۰ (04:30 UTC)، ۲۰٬۶۰۴ مورد آلودگی وجود داشته‌است که از این تعداد ۲۰۴۱۶ مورد در سرزمین اصلی چین بوده‌است.[۲۶] تا به امروز تقریباً یک پنجم موارد تشخیص داده شده منجر به بیماری جدی می‌شوند.[۳۵] تقریباً تمام موارد خارج از چین در افرادی رخ داده‌است که یا از ووهان سفر کرده‌اند، یا با کسی که از منطقه سفر کرده‌است در تماس مستقیم بوده‌اند.[۳۶]

به‌طور کلی میزان مرگ و میر و عوارض ناشی از عفونت از سال 2019-nCoV ناشناخته است، هم به دلیل اینکه ممکن است در شیوع فعلی میزان مرگ و میر در حال تغییر باشد و همچنین به دلیل اینکه تعداد موارد جزئی و بدون علامت که منجر به تشخیص نمی‌شوند، نامشخص است.[۳۷][۳۸] با این حال، نتایج اولیه نرخ مرگ و میر ۲/۳٪ در میان کسانی که آلوده تخمین زده‌اند[۳۹][۴۰] و WHO پیشنهاد کرده‌است که میزان مرگ و میر حدود ۳٪ است.[۴۱] تعداد مرگ و میرهای ناشی از این ویروس تقریباً در استان هوبی از ۴ فوریه 2020 (04:30 UTC) ۴۲۷ نفر بود،[۲۶][۴۲]

ویروس‌شناسی

عفونت

انتقال ویروس از انسان به انسان تأیید شده‌است.[۲۸] ویروس‌های کرونا در درجه اول از طریق تماس نزدیک، به ویژه از طریق قطرات تنفسی ناشی از سرفه و عطسه تا حدود ۲ متر پخش می‌شوند.۶ فوت (۱٫۸ متر)[۴۳][۴۴] RNA ویروس همچنین در نمونه‌های مدفوع از بیماران آلوده یافت شده‌است.[۴۵] مطالعات نشان داده‌اند که این ویروس می‌تواند حتی در دوره کمون عفونی شود،[۴۶][۴۷] اما برپایه اعلام سازمان جهانی بهداشت در این زمان «به احتمال زیاد انتقال از افراد بدون علامت است یک عامل اصلی انتقال نیست».

شماره تولید مثل اصلی ( R 0 {\displaystyle R_{0}} ، تلفظ R-جز یا R-صفر)[۴۸] از این ویروس برآورد شده‌است بین ۱٫۴ و ۳٫۹ است.[۴۹][۵۰][۵۱][۵۲][۵۳] این بدان معنی است که، در صورت عدم کنترل، ویروس به‌طور معمول در هر عفونت ایجاد شده، ۱٫۴ تا ۳٫۹ مورد جدید ایجاد می‌کند. مشخص شده‌است که ویروس قادر به انتقال در طول زنجیره ای حداقل چهار نفر است.[۵۴]

ویروس کرونای جدید به نظر می‌رسد کم‌خطرتر از سارس باشد و در ۱۵ تا ۲۰ درصد موارد به صورت شدید بروز یافته‌است.

برآوردهای نخستین نشان می‌دهد که درصد مرگ و میر این ویروس بین ۲ تا ۳ درصد مبتلا شدگان است.[۵۵]

مدت حیات در محیط

ویروس کرونا می‌تواند در محیط اطراف و حتی بیمارستان‌ها از طریق تماس با دستگیره در، تخت، دکمه‌ها، میزها، لبه تخت و دست زدن به سطوح پلاستیکی و فلزی دیگری که در تماس مستقیم با فرد بیمار هستند با توجه به اینکه اغلب از جنس فلز و پلاستیک هستند، منتقل شود. همچنین یافته‌ها نشان می‌دهد رطوبت بالای هوا طول عمر ویروس کرونا را افزایش می‌دهد. این مطالعات بیان می‌کنند که کروناویروس‌ها می‌توانند روی سطح مختلف به‌طور میانگین بین چهار تا پنج روز باقی بمانند. برخی از آن‌ها نیز می‌توانند تا ۹ روز خارج از بدن و در دمای اتاق دوام بیاورند.[۵۶]

کروناویروس

Coronavirus

کروناویروس‌ها
طبقه‌بندی ویروس
Group:	Group IV ((+)ssRNA)
راسته:	Nidovirales
تیره:	کروناویریده
زیرخانواده:	Coronavirinae
Genus
Alphacoronavirus بتاکروناویروس Gammacoronavirus

کروناویروس‌ها (نام علمی: Coronaviruses) خانواده بزرگی از ویروس‌ها و زیر مجموعهٔ کروناویریده هستند که از ویروس سرماخوردگی معمولی تا عامل بیماری‌های شدیدتری همچون سارس، مرس و کووید ۱۹ را شامل می‌شود.[۱][۲] کروناویروس‌ها در سال ۱۹۶۵ کشف شدند[۳] و مطالعه بر روی آن‌ها به‌طور مداوم تا اواسط دهه ۱۹۸۰ ادامه داشت.[۴][۵] این ویروس به‌طور طبیعی در پستانداران و پرندگان شیوع پیدا می‌کند، با این حال تاکنون هفت کروناویروس انسانی کشف شده‌است. آخرین نوع آنها، در دسامبر ۲۰۱۹ در شهر ووهان چین با همه‌گیری در انسان شیوع پیدا کرد.[۶]

نام‌شناسی

واژه "کروناویروس" از کلمه زبان لاتین "corōna" یا کلمه یونانی "κορώνη" به معنی تاج یا هاله گرفته شده‌است. این واژه به مشخصه ظاهری ویریون‌ها (شکل عفونی ویروس) که در زیر میکروسکوپ الکترونی دیده می‌شود، اشاره دارد که حاشیه‌ای از سطح بزرگ و پیازدار داشته و یادآور تصویری از یک تاج سلطنتی یا تاج خورشیدی است. از این رو کروناویروس را “ویروس تاج‌دار“ نیز می‌نامند.[۷][۸]

ساختار

چرخه سرایت یک کروناویروس

کروناویروس‌ها زیر مجموعهٔ کروناویریده هستند. ساختار آنها نیز دارای یک ژنوم آران‌ای معمولی است.[۹] افرادی که هم‌زمان دارای بیماری دیگری باشند و کودکان مبتلا به بیماری‌های قلبی، بیشتر در معرض خطر ابتلا به کروناویروس‌ها هستند. معمولاً شدت سرماخوردگی که کروناویروس عامل آن باشد بیشتر است.[۱۰] کرونا ویروس‌ها که پس از راینو ویروس‌ها بزرگترین عامل ابتلا به سرماخوردگی هستند، بیشتر در زمستان و بهار باعث سرماخوردگی می‌شوند.[۱۱] اگرچه کرونا ویروس‌ها بیشتر در حیوانات دیده می‌شوند، اما هفت نوع از آن‌ها دستگاه تنفسی بدن انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تشخیص اینکه علت بیماری کرونا ویروس باشد یا خیر کمی مشکل است، چرا که برخلاف راینو ویروس‌ها به سختی در آزمایشگاه رشد و نمو می‌کنند.[۱۱]

ساختار این ویروس از دو لایه تشکیل شده‌است؛ هسته این ویروس را مواد ژنتیکی و لایه بیرونی آن را تاج‌های پروتئینی تشکیل داده‌اند.[۱۲]

خانواده ویروس کرونا همیشه از گونه حیوانی به گونه دیگری منتقل شده‌است. این ویروس برای انتقال آسان‌تر ممکن است تکامل پیدا کند و موجب بیماری سخت‌تری شود.[۱۳]

انواع کروناویروس انسانی

کروناویروس‌ها (Coronaviruses) خانواده بزرگی از ویروس‌ها هستند که برای اولین بار در سال ۱۹۶۰ کشف شده‌اند. آنها موجب بروز بیماریهایی از خانواده سرما خوردگی در انسان و حیوانات می‌گردند و از ویژگی ظاهری آن‌ها زوائد تاج مانند بر روی سطوح دیواره ویروس‌ها می‌باشد. گاهی برخی از کروناویروس‌ها به دستگاه تنفسی حمله می‌کنند و گاهی علائم خود را در روده و معده افراد نمایان می‌کنند. علائم ویروس کرونا در ریه، معمولاً در سرماخوردگی‌های معمول و نوعی سرماخوردگی ترشح آور به نام پِنومونیا ظاهر می‌شود که معمولاً در بیشتر افراد با سرماخوردگی ملایمی همراه است. در این دسته چهار کروناویروس کشف شده‌است:

• HCoV-229E
• HCoV-OC43
• HCoV-NL63، کشف شده در سال ۲۰۰۴
• HCoV-HKU1، کشف شده در سال ۲۰۰۵ در هنگ کنگ

این چهار نوع کروناویروس، به صورت مرتب در جمعیت انسانی ایجاد بیماری می‌کنند و باعث عفونت سیستم تنفسی در کودکان و بزرگسالان می‌شوند.[۱۴]

اما انواع دیگری از این ویروس هستند که با علائمی شدیدتر همراه می‌شوند؛ مانند سارس، مرس و کووید ۱۹.

سارس

نوشتار‌های اصلی: بیماری سارس و کروناویروس سارس

این ویروس که تصور می‌شود از خفاش در چین ناشی شده باشد در سال ۲۰۰۲ اپیدمی جهانی سارس را موجب شد که حدود ۸۰۰ نفر را به کام مرگ کشاند. سارس با نام علمی SARS-CoV موجب سندرم حاد و شدید تنفسی در میان مبتلایان شد.[۱۵]

مرس

نوشتار‌های اصلی: سندروم تنفسی خاورمیانه و کروناویروس مرس

گونه ای جدیدتر از این ویروس در سپتامبر ۲۰۱۲ در مردی ۶۰ ساله در عربستان سعودی کشف شد که به مرگ بیمار انجامید. این مرد چند روز قبل از آن به دبی سفر کرده بود و دومین مورد در مردی ۴۹ ساله در قطر که او نیز در گذشت. کشف بیماری اولین بار در آزمایشگاه Health protection agency's در Colindale لندن به تأیید رسید. شیوع این کروناویروس به نام سندرم نارسایی تنفسی خاورمیانه (Middle East respiratory syndrome coronavirus) شناخته شده‌است که به اختصار MERS-CoV خوانده می‌شود.[۱۶][۱۷] این ویروس موجب مرگ ۸۵۸ نفر در خاورمیانه شد.[۱۳]

کرونای جدید (کووید ۱۹) 2019-nCoV

نوشتار‌های اصلی: شیوع کوروناویروس ووهان، کرونای جدید و گاه‌شمار شیوع کوروناویروس ووهان ۲۰–۲۰۱۹

در نهایت، در دسامبر ۲۰۱۹ نیز، برای اولین بار در شهر ووهان استان هوبئی چین، پس از اینکه مردم بدون علت مشخصی دچار سینه پهلو شدند و واکسن‌ها و درمان‌های موجود مؤثر نبودند، نوع جدیدی از کروناویروس با همه‌گیری در انسان شناسایی شد.[۱۸][۱۳] از میان نخستین افرادی که به این ویروس آلوده شده‌اند، مشخص شد که دو سوم آنها با بازار عمده‌فروشی غذاهای دریایی هوانان، که در آن حیوانات زنده نیز به فروش می‌رسد، ارتباط داشته‌اند.[۱۹][۲۰] تا ۳۰ بهمن، این کروناویروس جدید، جان بیش از ۲۷۰۹ نفر را گرفته و بیش از ۷۳٬۳۳۲ نفر به این ویروس در ۸۰ کشور تأیید شده که از جمله در تایلند، کره جنوبی، ژاپن، تایوان، استرالیا، سنگاپور، نپال، ویتنام، اندونزی، آلمان، روسیه، فیجی، فرانسه، ایران و آمریکا مبتلا شدند.[۲۱][۲۲][۲۳] با عبور تعداد قربانیان ویروس کرونا از مرز ۱۰۰۰ نفر سازمان جهانی بهداشت برای بیماری ناشی آن نام رسمی انتخاب کرده‌است - کووید ۱۹ (۱۹-COVID) که اشاره‌ای دارد به «کرونا»، «ویروس»، «بیماری» و سال ۲۰۱۹.[۲۴]این نوع کرونا ویروس قبل از این همه‌گیری در انسان دیده نشده بود.[۲۵] برآوردهای نخستین نشان می‌دهد که درصد مرگ و میر این ویروس بین ۲ تا ۳ درصد مبتلا شدگان است.[۲۶]

علایم بیماری شامل تب، سرفه های خشک و گاهی مشکلات تنفسی مانند تنگی نفس، تندنفسی و گلودرد و آبریزش بینی است. اولین مبتلایان این بیماری در ووهان در بازار خوراک دریایی کار می‌کردند یا در آنجا حضور داشتند؛ ولی با توجه به گسترش بیماری در افرادی که با حیوانات در تماس نبودند سازمان بهداشت جهانی انتقال انسان به انسان را نیز مد نظر قرار داده‌است.[۲۵][۲۷]

در ایران

نوشتار اصلی: شیوع کروناویروس در ایران

در ایران، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۹۸، به دنبال فوت ۲ بیمار با عوارض تنفسی در بیمارستان کامکار قم، شایعاتی دربارهٔ مرگ این بیماران به علت کروناویروس شکل گرفت. اما دانشگاه علوم پزشکی قم با تکذیب شایعات مربوط به مبتلا بودن این دو بیمار فوت شده به کروناویروس، اعلام کرد که تاکنون هیچ‌گونه شواهدی تشخیصی مبنی بر ابتلا به بیماری کرونا دیده نشده‌است.[۲۸] در تاریخ ۳۰ بهمن اولین موارد از کرونای جدید در شهر قم از طریق روابط عمومی وزارت بهداشت گزارش شد. رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت بهداشت اعلام کرد که نتایج آزمایش اولیه ۲ مورد از موارد مشکوک را از نظر ابتلا به کروناویروس، مثبت گزارش شده‌است. بیمارستان کامکار قم نیز بعنوان محل قرنطینه و مراجعه بیماران و موارد مشکوک به کرونا مشخص شد.[۲۹][۳۰] در همین روز، رئیس دانشگاه علوم پزشکی قم اعلام کرد که در چهار روز گذشته شاهد گسترش بیماری‌های تنفسی در قم بودیم و طی این مدت ۲ نفر در یکی از بیمارستان‌های قم بر اثر بیماری تنفسی فوت کردند که امروز تست اولیه این دو فرد در مورد بیماری کرونا مثبت اعلام شد.[۳۱] خبرگزاری ایلنا به نقل از منابع آگاه در ۳۰ بهمن ادعا کرد که شش‌نفر هم در حال حاضر به‌دلیل ابتلا به ویروس کرونا بستری هستند که خانواده و نزدیکان این افراد در قرنطینه به سر می‌برند.[۳۲]در ۲ اسفند، با اعلام رسمی فوت شدن چهار نفر، ایران پس از چین بیشترین تلفات ناشی از کروناویروس را داشته‌است.[۳۳]

تا روز نهم اسفند، ۱۶ کشور کانادا، لبنان، امارات، بحرین، کویت، افغانستان، عراق، عمان، پاکستان، گرجستان، چین، استونی، نیوزلند، بلاروس، بریتانیا و آذربایجان اعلام کرده‌اند که افرادی مبتلا به کروناویروس را شناسایی کرده‌اند که از مبدأ ایران آمده‌اند.[۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۳۹][۴۲][۴۳][۴۴][۴۳]

در تاریخ چهارم اسفند، وزیر بهداشت اعلام کرد که یکی از فوتی‌ها در قم بازرگانی بود که سفرهایی به چین داشته‌است.[۴۵]

تا روز نهم اسفند، بر اساس آمار رسمی وزارت بهداشت اعلام کرده، درمجموع آمار مبتلایان به ۵۹۴ نفر و فوتی‌ها به ۵۴ نفر افزایش پیدا کرده‌است.[۴۶]

میزان مرگ و میر

نام کروناویروس	مبتلاشده	درگذشته	میزان مرگ‌ومیر
سارس	۸۰۹۶	۷۷۴	[۴۷][۴۸] ۹٫۶٪
مرس	۲۴۹۴	۹۱۲	[۴۹][۵۰] ۳۴–۳۷٪
کرونای جدید (تا تاریخ ۳ اسفند)	۷۷٬۹۲۵	۲٬۳۶۲	۲–۳٫۱۱٪[۵۱][۵۲]

در مقایسه با دیگر بیماری‌های واگیردار می‌توان ویروس آنفلوآنزای A زیرگروه H1N1 را نام برد که میزان مرگ و میر آن در کشورهای توسعه یافته حدود ۰٫۰۱ درصد است.[۵۳] به علاوه آنفلوآنزای خوکی سال ۲۰۰۹ که میزان مرگ و میر آن کمتر از ۰٫۱ درصد بوده‌است.[۵۴]

منشأ ویروس

مثلاً منشأ ویروس‌های کرونا که در گذشته همه‌گیر شده بود، در حیوانات بود. ویروس سارس اول در خفاش شروع شد و بعد به گربه‌های ولگرد منتقل شد و بعد هم به انسان رسید. از سال ۲۰۱۴ تا کنون که ویروس مرس در خاورمیانه موجب مرگ ۸۵۸ نفر از ۲۴۹۴ بیمار مبتلا شد، از شتر به انسان رسیده بود. آخرین نوع آن، طبق تحقیقات پژوهشگران، مورچه‌خوار است. البته ممکن است جانوران دیگری هم در شیوع نقشی داشته باشند.[۱۳][۵۵][۵۶]

علائم اصلی بیماری کرونا

با توجه به نوع کروناویروس، علائم می‌تواند از نشانه‌های سرماخوردگی عادی تا تب، سرفه، تنگی نفس و مشکلات حاد تنفسی باشد. همچنین بیمار ممکن است سرفه‌های چند روزه ظاهراً بدون دلیل نیز داشته باشد. کروناویروس مرس، برخلاف سارس، نه تنها دستگاه تنفس بلکه ارگان‌های حیاتی دیگر بدن مثل کلیه و کبد را نیز درگیر می‌کند. در موارد حاد مشکلات گوارشی نظیر اسهال، نارسایی حاد تنفسی، اختلالات انعقادی خون و نارسایی کلیه نیز گزارش شده‌است که این مورد می‌تواند بیمار را به همودیالیز نیازمند کند.[۵۷]

علائم کرونا ویروس جدید که منجر به بیماری COVID-۱۹ می شود، معمولاً چند روز پس از آلوده شدن فرد به ویروس شروع می شود. اما در بعضی افراد ممکن است علائم کمی دیرتر ظاهر شوند. براساس آمار ها و تحقیقات انجام شده علائم می توانند شامل : تب (در43/8 درصد افراد هنگام پذیرش و 88/7 درصد افراد هنگام بستری) ، سرفه خشک (در 67/8 درصد موارد)، اختلال تنفسی ، احساس خستگی و درد عضلانی( در 11 تا 14% موارد)، اسهال(در 3.8 درصد موارد) باشند. به طور متوسط incubation period یا دوره‌ی نهفتگی علائم، چهار روز بوده است. کدورت یا اصطلاحا Ground-glass opacity در CT scan قفسه سینه، در 56/4 درصد موارد دیده شده‌است. 17/9 درصد از بیماران با بیماری غیر شدید و 2/9 درصد از بیماران با علائم شدید، هیچگونه مشکلی را در رادیولوژی یا CT اسکن خود نشان ندادند. لنفوسیتوپنی یا کاهش تعداد لنفوسیت‌های در گردش خون در 83/2 درصد افراد در هنگام پذیرش، مشاهده شد.[۵۸]

برخی از افراد هیچ علامتی ندارند ، یا فقط علائم خفیف دارند. اما در افراد دیگر ، COVID-۱۹ می تواند منجر به مشکلات جدی مانند ذات الریه ، عدم دریافت اکسیژن کافی و حتی مرگ شود. این نشانه ها بیشتر در افرادی که مشکلات زمینه ای دیگری دارند ، دیده می شود.[۵۹]

نحوه انتقال بیماری کرونا

بسته به نوع کروناویروس، روش‌های انتقال آن متفاوت است. در برخی از موارد روش‌های انتقال بیماری از انسان به انسان شبیه بیماری آنفلوآنزا از طریق سرفه و عطسه است. با این حال احتمال انتقال بیماری در فضای باز بسیار محدود بوده و موارد انتقال انسان به انسان در مواردی رخ داده‌است که افراد به مدت طولانی در فضای بسته در کنار فرد بیمار بوده‌اند مانند افرادی که در بیمارستان‌ها با بیماران در ارتباط هستند. هنوز مشخص نیست که این بیماری نخستین بار از طریق جانوران به انسان منتقل شده‌است یا از طریق سطوح آلوده به ویروس.[۶۰]

واکسن

اگرچه تلاش‌های بسیاری برای تولید واکسن این ویروس انجام شده‌است، اما هنوز واکسن یا داروی مخصوصِ ضدِ ویروسی برای ریشه‌کن کردن؛ درمان قطعی، جلوگیری یا مقابله با عفونت‌های ناشی از کروناویروس به‌طور عام وجود ندارد.[۶]

منبع : https://en.wikipedia.org/wiki/Coronavirus

 

تجویز آنتی بیوتیک در دندانپزشکی

Prescribing antibiotics in dentistry

در هنگامی که بیمار درد دارد، دندان باید عصب کشی شود و در صورت لزوم موارد زیر در مورد تجویز انتی بیوتیک باید رعایت گردد

جهت اطلاع همکاران دندانپزشک یا کسانی که نقشی در درمان بیماریهای دهان دارند باید گفت : زمانی که اندیکاسیون واقعی تجویز آنتی‌بیوتیک وجود دارد بهتر است از چه نوع آنتی‌بیوتیکی استفاده کنیم؟

• در کتب مرجع �پنی‌سیلین خوراکی� به عنوان انتخاب اول در بیماران عادی ذکر شده است. ولی از آنجایی که �آموکسی‌سلین� آنالوگ پنی‌سیلین با جذب بهتر و دوام خونی بیشتر است، دندان‌پزشکان بیشتر مایلند از این آنتی‌بیوتیک برای درمان بیماران خود استفاده کنند که دلایل آن‌ها منطقی هم به نظر می‌رسد. آموکسی سیلین در ترکیب با کلاونیک‌اسید (کو آموکسی کلاو) می‌تواند برای درمان بیماران دچار ضعف ایمنی گزینه عالی باشد.
• �کلیندامایسین� به عنوان انتخاب دوم به جای پنی‌سیلین (و آموکسی سیلین) پیشنهاد می‌شود. کلیندامایسین پخش خوبی در بافت‌ها دارد و غلطت آن در استخوان می‌تواند حتی به میزان غلطت پلاسمایی آن برسد. ولی قیمت بالاتری هم دارد.
• �مترونیدازول� به تنهایی یا در تجویز اولیه اندیکاسیون ندارد؛ چون فقط بر بی‌هوازی‌ها موثر است و در ترکیب با پنی‌سیلین، آموکسی‌سیلین و کلیندامایسین در صورتی که پاسخ بیمار به این دارو‌ها در چند روز مطلوب نباشد، تجویز می‌شود.
• از دسته ماکرولید‌ها، اریترومایسین دیگر در دندان‌پزشکی جایگاهی ندارد ولی دو داروی دیگر این دسته یعنی �آزیترومایسین� و به خصوص �کلاریترومایسین� برای عفونت‌های اندودونتیک و داخل دهان قابل تجویز هستند و بر باکتری‌های بی‌هوازی موثرند.
• سفالوسپورین‌ها عملا برای عفونت‌های دندانی توصیه نمی‌شوند؛ چون آلرژی‌زا بوده و جایگزین بی‌خطر پنی‌سیلین به شمار نمی‌روند و از طرف دیگر مزیتی هم بر پنی‌سیلین ندارند. نسل‌های دوم و به خصوص سوم بر روی بی‌هوازی‌ها موثرند.
• سپروفلوکساسین (از خانواده کینولون‌ها) در درمان ریشه جایگاهی ندارد چون فقط بر روی هوازی‌ها موثر است. تنها زمانی سیپروفلوکساسین می‌توان تجویز کرد که یک پاسخ کشت از بیمار مبنی بر اتیولوژی باکتری‌های هوازی به دست آمده باشد!
• اکثر عفونت‌های اندودونتیک در برابر داکسی‌سایکین (و کلا خانواده تتراسایکلین‌ها) مقاوم شده‌اند و بنابراین فقط در صورتی که هیچ کدام از آنتی‌بیوتیک‌های اشاره شده قبلی قابل استفاده نباشد (که احتمال آن بعید است) داکسی سایکلین برای بیماران اندودونتیک تجویز می‌شود.

با توجه به توضیحات بالا آنتی‌بیوتیک‌های تجویزی توسط دندان‌پزشکان برای عفونت‌های با منشا کانال ریشه تعداد بسیار محدودی است و تنها یکی دو قلم از آن‌ها بیشتر تجویز‌های مارا تشکیل می‌دهند. بنابراین ما مجبور نیستسم آنتی‌بیوتیک خارق العاده یا عجیب و غریبی را برای درمان بیمارانمان تجویز کنیم (کاری که برخی همکاران می‌کنند و برای یک عفونت دندانی ساده مثلا یک فلوروکینولون تجویز می‌کنند).

 

برگرفته از : https://jamilian.net

 

اشتباهات رایج بین مریض و پزشکهای ایرانی

چهارده اشتباه در بین مریض ها، پزشک ها و داروسازها رایج است که این موارد را برای شما بر می شماریم.

 

1- برای 90% سرماخوردگی ها هیچ چرک خشک کنی لازم نیست. یک بسته قرص سرماخوردگی و یک شربت دیفن هیدرامین کامپاند و یک عدد استامینوفن به همراه استراحت مطلق و نوشیدن مایعات و مصرف ویتامین ث کفایت می کند.

2- آمپول دگزامتازون و بتامتازون در سرماخوردگی جنبه درمانی ندارند و بیشتر به عنوان کورتون برای سر حال شدن ظاهری بیمار و رضایت از کار پزشک مصرف می شوند! تنها در مواقعی که مشکل حساسیت است از آن استفاده کنید.

3- برعکس تصور خیلی ها اکثر آمپول ها از بعضی از قرص ها و کپسول ها ضعیف تر هستند. یعنی خوردن روزی یک عدد «سفکسیم 400» بسیار قوی تر از 4 تا آمپول پنی سیلین 1 میلیون و 200 است!! در هر صورت چرک خشک کن هایی مثل پنی سیلین و آموکسی سیلین به علت مقاومت ایجاد شده چندان مناسب نیستند و چرک خشک کن هایی مثل سفتریاکسون و سفکسیم به علت قوی بودن بیش از حد بهتر است خط اول درمان نباشند. چرک خشک کن هایی مثل «آزیترومایسین» پیشنهاد بهتری هستند.

4- برای تقویت عمومی بدن زدن آمپول ب کمپلکس، ب 12، نوروبیون و... تقریبا جز در موارد خیلی نادری مثل «بری بری» فایده چندانی ندارد. مصرف کپسولی مثل «مولتی ویتامین مینرال» یا مشابه های خارجی اش بسیار مفیدتر خواهد بود. مطمئن باشید اکثر ماده موثر آمپول چند ساعت بعد در ادرار شما یافت خواهد شد.

5- داروهایی مثل ترامادول شاید ظاهرا اعتیاد شما را درمان کنند و انزال شما را هم به عقب بیندازند. اما جالب است بدانید که شما را دچار اعتیادی قوی تر می کنند.

6- دکتری که به شما برای سرماخوردگی تان 4 تا آمپول سفتریاکسون می نویسد یا اشتباها تشخیص سوزاک و سیفلیس داده است احتمالا با داروخانه روبرو قرارداد دارد!

7- تزریق سرم به جز وقتی که فشار مریض پایین افتاده یا می خواهیم چند آمپول را از طریق سرم وارد بدنش کنیم یا... جنبه ی درمانی ندارد. شما با خوردن ORS یا مواد شور و شیرین هم می توانید همان کار را با هزینه و وقت کمتر انجام دهید. می دانید مصرف سرم در ایران چند برابر آمار جهانی است؟!

 

8- اگر در اطراف شما کسی آبله مرغان گرفته و شما قبلا مبتلا شده اید اینقدر راحت دور و بر او قدم نزنید. اگر کمی مقاومت بدنتان کاهش پیدا کرده باشد بیماری وحشتناک تری به نام «زونا» منتظر شماست.

 

9- اکثر شامپوهای موجود در بازار اصلا آنقدر بر روی کف سر نمی مانند تا بخواهند اثرات پروتئینه و ویتامینه و... خود را بگذارند. اگر شامپویی به سر شما ساخته است حتی اگر ارزانترین شامپوست آن را حفظ کنید و قدرش را بدانید و از این شاخه به آن شاخه نپرید.

10- تصور اینکه هر دارویی با شکل کپسول باید بعد از غذا مصرف شود رسما خنده دار است. بعضی از داروها با مصرف بعد از غذا جذبشان به شدت کاهش یافته و موفق به اثرگذاری نمی شوند. و بعضی از کپسول ها (مثل امپرازول) خودشان جنبه ی درمانی برای دستگاه گوارش داشته و باید حتما قبل غذا مصرف شوند.

11- داروی «کلونازپام» به هیچ وجه یک داروی خواب آور نبوده و به عنوان ضد تشنج و سه بار در روز استفاده می شود. اگر دکتری برای شما شبی یک عدد کلونازپام برای خواب نوشت دیگر به آن پزشک مراجعه نکنید. برای بی خوابی مخصوصا در دوستانی که کمی استرسی هستند (اگر روش های طبیعی و توصیه های رفتاری جواب نداد) «کلردیازپوکساید» را توصیه می شود.

12- گاهی دوستان نسخه پیچ و حتی داروساز ما در صورت تمام کردن دارو اقدام به دادن داروهای مشابه می کنند. یادتان باشد شباهت اسامی داروها هیچ ربطی به کاربردشان ندارد. مثلا داروهای مفنامیک اسید (مسکن و ضدالتهاب)، ترانگزامیک اسید (ضد خونریزی مفرط قاعدگی) و فولیک اسید (موثر در کم خونی) فقط اسامی مشابه دارند.

 

13- اکثر اسهال های معمولی با خوردن مایعات و موادی نظیر نوشابه و آبمیوه و مخصوصا ORS کنترل می شوند. مصرف داروهایی مثل دیفنوکسیلات مخصوصا در اطفال اصلا توصیه نمی شود. همچنین در بسیاری از موارد نیاز به مصرف چرک خشک کن هم نیست.

 

برگرفته از : https://www.mashreghnews.ir

آيين‏نامه تأسيس و اداره امور آزمايشگاهى تشخيص طبى

 

 

آيين‏نامه تأسيس و اداره امور آزمايشگاهى تشخيص طبی

 

مرجع :  http://behdasht.gov.ir

 

آیین نامه تاسیس و اداره امور آزمایشگاه های تشخیص پزشکی

 

 

عنوان قانون:	متن قانون:
فصل اول (از آيين نامه ها)	تعاريف
ماده 1 (از آيين نامه ها)	آزمايشگاه تشخيص طبى، موسسه‏اى پزشكى است كه طبق ضوابط قانونى ايجاد گشته و در آن نمونه‏هاى مخالف برگرفته از بدن انسان براى تشخيص و كنترل بيمارها و تاثير درمان مورد آزمايش قرار گرفته و از اين پس در اين آئين‏نامه به اختصار «آزمايشگاه» ناميده مى‏شود. در اين آيين‏نامه به اختصار به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى «وزارت» و به دانشگاه يا دانشكده علوم پزشكى و خدمات بهداشتى - درمانى «دانشگاه» و به كميسيون تشخيص امور پزشكى موضوع ماده 20 قانون مربوط به مواد خوردنى و آشاميدنى مصوب سال 1334 (با اصلاحات بعدى)«كميسيون قانونى» و به پروانه‏هاى تأسيس و مسئولان فنى «پروانه‏هاى قانونى» گفته مى‏شود.
ماده 2 (از آيين نامه ها)	هر آزمايشگاه نسبت به نوع تخصص و صلاحيت علمى مسئول يا مسئولين فنى آن براساس مجوزهاى صادره از وزارت مى‏تواند داراى يك يا چند بخش از بخشهاى زير باشد: الف) بيوشيمى. ب) خون‏شناسى. ج) ميكروب‏شناسى يا پاتيوبيولوژى (باكترى شناسى، انگل‏شناسى، ويروس‏شناسى، قارچ‏شناسى). د) ايمنى‏شناسى و سرم‏شناسى. ه) آسيب‏شناسى تشريحى (پاتولوژى و سيتولوژى).
فصل دوم (از آيين نامه ها)	نحوه تأسيس
ماده 3 (از آيين نامه ها)	تاسيس آزمايشگاه منوط به كسب موافقت اصولى (پروانه تأسيس) از كميسيون قانونى وزارت بوده كه با رعايت قوانين مصوب و مفاد اين آيين‏نامه اقدام به بررسى و صدور پروانه بهره‏بردارى خواهند نمود. تبرصه - پيشنهاد اعطاى موافقت اصولى و صدور پروانه بهره‏بردارى صرفاً با درخواست و موافقت دانشگاه‏هاى علوم پزشكى قابل طرح در كميسيون قانونى مى‏باشد.
ماده 4 (از آيين نامه ها)	اجازه تاسيس آزمايشگاه به اشخاصى داده مى‏شود كه داراى شرايط ذيل مى‏باشند. الف) تابعيت جمهورى اسلامى ايران. ب) نداشتن سوء پيشينه كيفرى موثر و اعتياد به مواد مخدر (تسليم گواهى سوء پيشينه و عدم اعتياد به مواد مخدر در زمان درخواست همكارى با آزمايشگاه براى كليه كاركنان الزامى است) ج) دارا بودن يكى از مدارك تحصيلى زير: - دكتراى تخصصى آسيب‏شناسى بالينى يا تشريحى (يا هر دو) - دكتراى تخصصى تك رشته‏اى بالينى (بيوشيمى بالينى، هماتولوژى بالينى، باكتريولوژى بالينى و...). - دكتراى تخصصى علوم آزمايشگاهى. - دكتراى حرفه‏اى علوم آزمايشگاهى. تبصره 1- نهادها و موسسات دولتى يا وابسته به دولت كه از بودجه عمومى استفاده مى‏نمايند در صورتى مى‏توانند تقاضاى تاسيس آزمايشگاه نمايند كه داراى مجوز صادره با توجه به مفاد اين آيين‏نامه و همچنين، اجحازه تاسيس مؤسسات پزشكى قيد شده باشند. تبصره 2- به موسس يا موسسان آزمايشگاه اعم از اشخاص حقيقى و حقوى بيش از يك پروانه تاسيس داده نمى‏شود. ضمناً يك نفر نمى‏تواند بطور همزمان موسس يك آزمايشگاه و مسئول فنى آزمايشگاه ديگر باشد. موسس يا موسسين بايستى حداقل براى يك نوبت كارى مسئوليت فنى آزمايشگاه مربوط را تقبل نمايند. تبصره 3- احراز صلاحيت موسس يا موسسان و همچنين مسئول يا مسئولان فنى براساس شرايط مندرج در اين آئين‏نامه به عهده كميسيون قانونى مى‏باشد. تبصره 4- در موارديكه مؤسسه و مسئول فنى آزمايشگاه يك نفر باشد و شخص مزبور فوت نمايد، وارث او مى‏تواند با ارائه گواهى تسليم دادخواست حصر وراثت و معرفى مسئول يا مسئولان فنى واجد شرايط از دانشگاه مربوطه درخواست صدور پروانه مسئول فنى موقت نمايند. اعتبار اين پروانه به مدت دو سال خواهد بود و وراث مكلفند بمحض دريافت گواهى حصر وراثت با ارائه گواهى مذكور نسبت به معرفى شخص و يا اشخاص واجد شرايط قانونى، بعنوان موسس جديد اقدام كنند در غير اين صورت موسسه تعطيل خواهد شد. تبصره 5- موسس يا آزمايشگاه نمى‏تواند مركز ديگرى بنام شعبه و يا بخش نمونه‏بردارى داير كند. د) ايجاد آزمايشگاه در درمانگاه مشروط به معرفى موسس يا موسسين واجد شرايط جهت كسب موافقت اصولى به كميسيون قانونى وزارت (موضوع تبصره 1 ماده 9 آيين‏نامه درمانگاه‏ها) و اخذ پروانه بهره‏بردارى با معرفى مسئول يا مسئولين فنى واجد شرايط، كاركنان فنى جوياى كار و.... خواهد بود.
فصل سوم (از آيين نامه ها)	بهره‏بردارى، انتقال، تعطيل
ماده 5 (از آيين نامه ها)	زمان فعاليت آزمايشگاه حداقل يك نوبت صبح است و در صورت داشتن دو نوبت كارى (صبح و عصر) نيازمند معرفى مسئول فنى جداگانه براى هر نوبت كار است.
ماده 6 (از آيين نامه ها)	شروع بكار و فعاليت آزمايشگاه منوط به دارا بودن تجهيزات مورد نياز و معرفى مسئول يا مسئولان فنى و ساير افراد فنى جوياى كار جهت كليه نوبت‏هاى كارى مى‏باشد. پس از احراز صلاحيت اشخاص فوق و كافى بودن تجهيزات و فضاى فيزيكى توسط واحد مربوطه به آزمايگشاه پروانه بهره‏بردارى داده خواهد شد. تبصره - كليه آزمايشگاه موظفند در زمان تمديد پروانه، مفاد اين دستورالعمل‏ها را رعايت نمايند. در ضمن تمديد پروانه‏هاى تأسيس مسئولين فنى آزمايشگاه‏ها بر اساس قانون آموزش مداوم جامعه پزشكى و ضوابط آن خواهد بود.
ماده 7 (از آيين نامه ها)	براى شروع فعاليت، معرفى حداقل 50% كادر پيراپزشكى (مسئول فنى و كادر پيراپزشكى) از دانش آموختگان گروه پزشكى و وابسته جوياى كار مورد تأييد دانشگاه كه در مراكز دولتى و خصوصى هيچ نوع اشتغال مداوم نداشته باشند براى تمامى نوبت‏هاى كارى ضرورى است.
ماده 8 (از آيين نامه ها)	مسئولين پذيرش آزمايشگاه بايستى از بين افراد جوياى كار رشته كاردانى يا كارشناسى علوم آزمايشگاهى و پرستارى انتخاب و معرفى شوند.
ماده 9 (از آيين نامه ها)	مسئولان فنى و همكاران فنى آزمايشگاه نمى‏تواند در شبانه روز بيش از دو نوبت كارى در آزمايشگاه فعاليت نمايند. تبصره - بكارگيرى، تغيير و جابجايى پرسنل آزمايشگاه‏ها بايستى قبلاً با اطلاع اداره امور آزمايشگاه‏هاى دانشگاه علوم پزشكى بصورت مكتوب رسانده شود.
ماده 10 (از آيين نامه ها)	افراديكه در استخدام سازمانهاى دولتى و وابسته به دولت هستند نمى‏توانند مسئوليت فنى و يا همكارى در بيش از يك نوبت كارى آزمايشگاههاى بخش غيردولتى را بپذيرند.
ماده 11 (از آيين نامه ها)	با توجه به قوانين استخدامى، اعضاى هئيت علمى تمام وقت جغرافيايى مجاز نيستند در طول خدمت در محل ديگرى به جزء مؤسسات وابسته به دانشگاه اشتغال داشته باشند. پروانه تأسيس و پروانه بهره‏بردارى براى اين افراد پس از از استخدام فقط جهت بخشهاى دانشگاهى (كلينيك‏هاى ويژه و بيمارستانها) صادر مى‏شود. تبصره - پروانه تأسيس و پروانه بهره‏بردارى در بخش غير دولتى براى افراد موضوع اين ماده پس از بازنشستگى از خدمات دولتى صادر خواهد شد. در صورت قطع ارتباط استخدامى بهردليل و قبل از بازنشستگى اين گونه افراد با دانشگاه پروانه صادر موضوع ماده فوق لغو و پروانه تأسيس آزمايشگاه طبق ضوابط مربوطه براى آنان صادر مى‏شود.
ماده 12 (از آيين نامه ها)	انتقال پروانه تأسيس به غيرتوسط موسس بودن موافقت كميسيون قانونى ممنوع است. براى افرادى كه يكبار پروانه تاسيس گرفته و به هر علتى به شخص يا اشخاص واجد شرايط ديگرى واگذر كرده‏اند مجدداً پروانه تاسيس صادر نخواهد شد. ولى با رعايت ساير مقررات مى‏تواند از پروانه‏هاى تاسيس صادر شده استفاده كند.
ماده 13 (از آيين نامه ها)	انتقال آزمايشگاه از يك محل به محل ديگر منوط به رعايت شرايط قانونى و مقررات مندرج در اين آيين‏نامه و موافقت دانشگاه مربوط است.
ماده 14 (از آيين نامه ها)	آزمايشگاههاى بيمارستانهاى خصوصى (پروانه تأسيس براساس موضوع تبصره 2 ماده 4 آئين‏نامه نحوه تأسيس و بهره‏بردارى بيمارستانها صادر خواهد شد) بايد در محل ساختمان بيمارستان داير گردند نصب تابلوى جداگانه به عنوان آزمايشگاه در محوطه خارج از بيمارستان ممنوع است. فقط مى‏توان نام آزمايشگاه، نام مسئول فنى و تخصص مربوطه را در تابلوى راهنماى بيمارستان قيد نمود. ضمناً زمان فعاليت اينگونه آزمايشگاهها 24 ساعته خواهد بود.
ماده 15 (از آيين نامه ها)	تعطيل موقت آزمايشگاه با موافقت دانشگاه مربوط حداكثر تا شش ماه مجاز است. مگر در مورد ماموريتهاى ادارى، آموزشى و بيمارى كه مورد قبول دانشگاه مربوطه قرار گيرد. در صورت عدم رعايت اين موضوع دانشگاه‏هاى ذيربط مى‏توانند با توجه به نياز منطقه در محدوده آن آزمايشگاه به فرد ديگرى طبق ضوابط و با اعلام نظر نهايى كميسيون قانونى آزمايشگاهها اجازه تاسيس آزمايشگاه ديگرى بدهند. تبصره - در صورتيكه بدون اطلاع قبلى دانشگاه اقدام به تعطيلى آزمايشگاه بيش از سه ماه گردد، دانشگاه ذيربط مى‏تواند با توجه به نياز منطقه در محدوده آن آزمايشگاه به فرد ديگرى طبق ضوابط اجازه تاسيس آزمايشگاه جديد بدهد.
فصل چهارم (از آيين نامه ها)	شرح وظايف مؤسس يا مؤسسين
ماده 16 (از آيين نامه ها)	وظايف موسس يا موسسين عبارتند از: الف) راه‏اندازى آزمايشگاه و كسب پروانه بهره‏بردارى حداكثر ظرف مدت 1 سال پس از صدور پروانه تأسيس توسط كميسيون قانونى وزارت. ب) معرفى مسئول يا مسئولين فنى جوياى كار به دانشگاه‏هاى علوم پزشكى براى هر نوبت كارى. ج) پاسخگوئى در برابر مراجع قانونى در همه موارد بجز موارديكه به عهده مسئول فنى مى‏باشد. د) انتخاب و معرفى نيروى انسانى لازم واجد شرايط طبق نظر مسئول فنى از بين افراد جوياى كار مورد تائيد دانشگاه. ه’) نظارت بر حفط شئون اخلاق پزشكى و اجراى مقررات مربوطه. و) كنترل و نظارت بر اجراى ضوابط، مقررات و تعرفه‏هاى مصوب وزارت جهت تضمين حسن انجام امور آزمايشگاه. ز) همكارى و ايجاد تسهيلات لازم براى بازرسى نمايندگان وزارت در هر زمان. ح) رعايت كليه قوانين و مقررات و مفاد اين آئين‏نامه در خصوص نحوه بكارگيرى افراد و پرداخت دستمزد آنان. ط) در صورت تخلف مسئول فنى از وظايف قانونى، گزارش موضوع تخلف و دلائل آن به معاونت درمان دانشگاه و درخواست موافقت با تغيير وى. ى) برنامه‏ريزى و سازماندهى لازم جهت جلب رضايت مراجعين و رعايت منشور حقوقى بيماران. ك) نظارت برحسن اجراى استانداردهاى مربوط به تابلو و سرنسخه‏هاى مركز و پزشكان و رعايت آنها. ل) كنترل وضعيت ساختمان، تجهيزات، تأسيسات و ايمنى آزمايشگاه و تأمين تجهيزات عمومى و ملزومات مورد نياز براساس استانداردهاى مربوط. م) در صورت تخطى از وظايف محوله، مراتب با گزارش دانشگاه‏هاى علوم پزشكى در كميسيون مطرح و در خصوص صلاحيت موسس تصميم‏گيرى خواهد شد.
فصل پنجم (از آيين نامه ها)	ضوابط ساختمان آزمايشگاه
ماده 17 (از آيين نامه ها)	ساختمان آزمايشگاه بايد داراى كليه ضوابط مربوط به شرايط فيزيكى آزمايشگاه كه توسط دفتر فنى وزارت تعيين مى‏شود، باشد. در صورتى اجازه بهره‏بردارى صادر مى‏شود كه بازرسين دانشگاه‏هاى علوم پزشكى اين شرايط را احراز نمايند.
فصل ششم (از آيين نامه ها)	ضوابط نيروهاى فنى آزمايشگاه
ماده 18 (از آيين نامه ها)	افراديكه در آزمايشگاه به كار فنى مشغول مى‏شوند به شرح ذيل هستند: الف - مسئول فنى آزمايشگاه (مطابق ضوابط اين آئين‏نامه). ب - دكتراى حرفه‏اى علوم آزمايشگاهى، دكتراى تخصصى تكه رشته‏اى و تخصص علوم آزمايشگاهى و دكتراى تخصصى آسيب‏شناسى بالينى. ج - كارشناس ارشد بالينى در يكى از رشته‏هاى علوم آزمايشگاهى د - كارشناس آزمايشگاه (ليسانس علوم آزمايشگاهى). ه - كاردان آزمايشگاه (فوق ديپلم علوم آزمايشگاهى). تبصره - شاغلان فنى آزمايشگاه (به غير از مسئولان فنى) نبايستى از 4 نفر كمتر باشند. در آزمايشگاه‏هايى كه روزانه بيش از 50 بيمار پذيرش مى‏كنند به ازاء هر 10 بيمار اضافى يك نفر به پرسنل فنى آزمايشگاه اضافه خواهد شد.
ماده 19 (از آيين نامه ها)	مسئول فنى بايد داراى يكى از مدارك زير باشد: - دكتراى تخصصى آسيب‏شناسى بالينى جهت آزمايشگاه تشخيص طبى و تشريحى - دكتراى تخصصى آسيب‏شناسى تشريحى جهت آزمايشگاه تشخيص طبى و تشريحى - دكتراى تخصصى علوم ازميگشاهى جهت ازمايگشاه تشخيص طب بالينى - دكتراى حرفه‏اى علوم آزمايشگاهى جهت آزمايشگاه تشخيص طبى بالينى - دكتراى تخصصى تك رشته‏اى علوم آزمايشگاهى جهت آزمايشگاه تشخيص طبى بالينى تبصره 1- پروانه مسئوليت فنى آزمايشگاهى براى متخصصين تكه رشته‏اى فقط در همان رشته خاص صادر مى‏شود. در صورتيكه موسس يا موسسان آزمايشگاه بخواهند در ساير رشته‏ها فعاليت داشته باشند لازم است بغير از خود براى ساير رشته‏هاى تخصصى باقيمانده (بيوشيمى، پاتولوژى، ميكروبيولوژى، ايمن‏شناسى) مسئول و يا از ساير مسئولين فنى واجد شرايط جهت تصدى امر فنى معرفى نمايند. تبصره 2- حضور متخصصين تكه رشته‏اى بشرح تبصره فوق‏الذكر بصورت همزمان در ساعات فعاليت فنى آزمايشگاه الزامى است.
ماده 20 (از آيين نامه ها)	مسئول يا مسئولان فنى كه توسط موسس يا موسسان براى هر نوبت كارى (صبح و عصر) به دانشگاه‏هاى علوم پزشكى معرفى مى‏شوند پس از احراز صلاحيت و صدور پروانه مسئوليت فنى براى آنان مى‏توانند كار خود را شروع نمايند. تبصره 1- با توجه به ضرورت حضور و نظارت مستمر مسئول فنى در آزمايشگاه كليه متخصصين واجد شرايط مجاز به اشتغال در زمان قبول مسئوليت فنى خود در محل ديگرى مجاز به فعاليت نيستند. مجوز فعاليت هزمان نيز صادر نمى‏گردد. تبصره 2- موسس يا موسان به شرط دارا بودن شرايط مسئول فنى مى‏توانند به عنوان مسئول فنى پس از صدور مجوز لازم عمل نمايند. هر فرد مى‏تواند بعنوان مسئول فنى حداكثر دو نوبت كارى در شبانه روز فعاليت نمايد.
ماده 21 (از آيين نامه ها)	مسئولان فنى مكلف به رعايت شرايطى هستند كه توسط وزارت تعين شده و يا در آينده ابلاغ مى‏گردد.
ماده 22 (از آيين نامه ها)	هر مسئول فنى مى‏تواند مسئوليت فنى يك آزمايشگاه (اعم از دولتى يا غيردولتى) را حداكثر در دو نوبت كارى بعهده گيرد.
فصل هفتم (از آيين نامه ها)	شرح وظايف مسئول يا مسئولين فنى
ماده 23 (از آيين نامه ها)	مسئول فنى آزمايشگاه به كسى گفته مى‏شود كه ضمن داشتن تخصص مربوطه، پروانه مسئوليت فنى برابر قوانين و مقررات بنام او صادر شده باشد. دخالت وى در امور آزمايشگاه براساس مفاد مندرج در پروانه مسئوليت فنى و دستورالعملهاى مندرج در اين آئين‏نامه مى‏باشد. تبصره - احراز صلاحيت مسئول يا مسئولين فنى آزمايشگاه‏ها براساس شرايط مندرج در اين آئين‏نامه به عهده دانشگاه‏هاى علوم پزشكى مى‏باشد.
ماده 24 (از آيين نامه ها)	وظايف مسئول فنى آزمايشگاه عبارت است از: الف) حضور فعال در نوبت كارى تعيين شده و سرپرستى كليه امور تخصصى. ب) مسئول تأمين رضايت مراجعيت، كيفيت و صحت آزمايشگاه‏هاى انجام شده و ثبت و انتقال اطلاعات مربوط به مراقبت از بيماريها براساس مقررات وزارت مى‏باشد. ج) كنترل و مراقبت وضعيت بهداشتى، تجهيزات و لوازم آزمايشگاهى، مواد شيميائى، معرفها و تطبيق همه اين موارد با استانداردهاى اعلام شده از طرف وزارت و دانشگاه. د) ايجاد هماهنگى لازم بنى واحدها و بخشهاى مختلف. ه’) كنترل عملكرد كيفى كاركنان فنى. و) ممانعت از تحميل هزينه‏ها و خدمات غير ضرورى به بيماران. ز) پاسخگويى به شكايات در مورد امور تخصصى و علمى آزمايشگاه و مراحع ذيربط نظير وزارت، نظام پزشكى و مراجع قضائى و غيره. ح) جلوگيرى از اعمال پزشكى غيرمجاز. ط) جمع‏آورى اطلاعات و آمار در مورد ارائه كمى و كيفى خدمات و ارسال گزارشهاى مربوط به مراجع ذيربط برحسب ضرورت. ى) رعايت كامل دستورالعمل‏ها و ضوابط تعيين شده توسط وزارت. ك) نظارت بر پذيرش بيماران و ارائه خدمات اوليه در صورت فوريتهاى پزشكى برحسب نظر پزشك معالج در اسراع وقت. ل) نظارت بر اجراى دقيق برنامه كنترل كيفى خدمات. م) امضاء برگه آزمايش با در نظر گرفتن كليه شرايط علمى و فنى.
ماده 25 (از آيين نامه ها)	حضور مسئول فنى در آزمايشگاه در هر دو نوبت كارى ضرورى است. در صورتيكه به هر علت مسئول فنى در مدت محدود نتواند شخصاً در ساعات مقرر در آزمايشگاه حضور داشته باشد، بايد به اطلاع و موافقت دانشگاه فردى واجد شرايط و صلاحيت را به صورت موقت به عنوان قائم مقام يا مسئول فنى جايگزين، تعيين نمايد. ولى بهرحال اقدامات مسئول فنى جانشين، رافع مسئوليت مسئول فنى صاحب پروانه نخواهد بود.
ماده 26 (از آيين نامه ها)	مسدول فنى مى‏تواند در سال 2 ماه متوالى فردى واجد شرايط را به عنوان جانشين خود به عنوان مسئول فنى موقت به دانشگاه مربوطه معرفى نمايد. در صورت موافقت معاونت درمان دانشگاه اين مدت تا 6 ماه قابل تمديد است. در موارد ذيل اين مدت مى‏تواند به بيش از 6 ماه افزايش يابد: - مأوموريتهاى آموزشى، فرصتهاى مطالعاتى و ادارى كه به تأئيد وزارت رسيده باشد. - بيمارى مسئول فنى كه وى را مجبور به ترك شهر و يا شهرستان محل كار خود براى مدت بيش از زمان ذكر شده نمايد (با تأئيد دانشگاه ذيربط) تبصره 1- در صورتيكه مسئول فنى آزمايشگاه كسى را معرفى نمايد، موسس بايد فرد واجد شرايط ديگرى را به عنوان مسئول فنى به دانشگاه مربوطه معرفى نمايد. در طول اين مدت جانشين مسئول فنى عهده‏دار كليه وظايف مربوطه خواهد بود. تبصره 2- در صورتيكه غيبت مسئول فنى بيش از 6 ماه بطول انجامد كميسيون قانونى مى‏تواند به پيشنهاد موسس و تأييد دانشگاههاى علوم پزشكى پروانه دائم براى مسئول فنى جانشين يا شخص ديگرى صادر نمايد.
ماده 27 (از آيين نامه ها)	متخصصينى كه توسط مسئول فنى آزمايشگاه بعنوان همكار نيمه وقت و يا تمام وقت معرفى مى‏كردند پس از كسب مجوز مربوط ذكر نام آنها روى تابلو و اوراق تا پايان ادامه همكارى بلامانع است. اين افراد نيز موظف نيز به حضور در آزمايشگاه در ساعت مقرر بوده ولى برگه‏هاى آزمايش فقط با امضاى مسئول فنى معتبر مى‏باشند.
ماده 28 (از آيين نامه ها)	احكام مسئول فنى موقت آزمايشگاه توسط اداره امور آزمايشگاههاى دانشگاهها براساس ضوابط و شرايط فوق‏الذكر صادر خواهد شد.
فصل هشتم (از آيين نامه ها)	شرايط و ضوابط عمومى نحوه كار در آزمايشگاه تشخيص طبى
ماده 29 (از آيين نامه ها)	ضوابط عمومى آزمايشگاه‏هاى تشخيص طبى به شرح ذيل مى‏باشند: الف) نام موسسه، آدرس، تلفن، ساعت كار، نام مسئول فنى و شماره نظام پزشكى بايد روى برگه‏هاى آزمايشگاه درج شود. ب) آزمايشگاه موظف به داشتن دفتر كل و گزارش رايانه‏اى بيماران جهت ثبت مشخصات كامل آنها، نام پزشك درخواست كننده، نوع آزمايشهاى درخواستى، هزينه‏هاى دريافتى، شماره سريال قبض، نوع بيمه، تاريخ و ... مى‏باشد. ج) كليه دفاتر آزمايش بايد حداقل به مدت سه سال در بايگانى آزمايشگاه نگهدارى شود. هر يك از بخشهاى آزمايشگاه بايد دفتر جداگانه‏اى جهت ثبت نتايج آزمايش بيماران داشته باشد. د) آزمايگشاهها موظفند با رعايت اصل امانتدارى نسبت به گزارش مواردى از بيماريهايى كه ليست آن توسط وزارت يا دانشگاهها تعيين مى‏گردد، به مراجع قانونى ذيربط اقدام نمايند. ه’) آزمايشگاه موظف به صدور قبض رسيد در مقابل دريافت وجه از بيماران بوده و رونوشت آنرا بايد به مدت شش ماه نگهدارى نمايد. و) استفاده از هر گونه نام و عناوين روى تابلو و برگه‏هاى آزمايشگاه به غير از آنچه در پروانه قيد شده ممنوع است. ز) نمونه‏بردارى در آزمايشگاه بايد طبق ضوابط علمى صورت گيرد و مفاد آئين‏نامه انطباق امور ادارى و فنى موسسات پزشكى با موازين شرع مقدس دقيقاً رعايت شوند. ح) آزمايشگاه موظف است به تناسب امكانات علمى و فنى خود آزمايش بپذيرد. ط) تعداد آزمايشگاه‏هاى مورد نياز در هر شهر و فاصله آنها از همديگر براساس جمعيت، وسعت پراكندگى جمعيت و ساير موارد كه توسط وزارت تعريف شده است، توسط گروه كارشناسى متشكل از نمايندگان اداره امور آزمايشگاههاى دانشگاهها، نظام پزشكى شهرستانها و با هماهنگى و تأييد اداره كل امور آزمايشگاههاى وزارت تعيين و اعلام مى‏گردد. تبصره - آزمايشگاههاى بيمارستانى از اين قاعده مستنثى هستند. ى) پذيرش بيمار بايد براساس ظرفيت آزمايشگاه انجام گيرد و هيچگونه تفاوتى بين بيماران بيمه شد و آزاد وجود نداشته باشد. پذيرش فقط برمبناى حق تقدم ورود مراجعين صورت مى‏گيرد مگر در مورد بيماران اورژانسى. تبصره - تجهيزات، فضا (پذيرش، نمونه‏بردارى، فضاى آزمايشى و ...) و نيروى انسانى (با در نظر گرفتن حداقل‏هاى منظور شده در تبصره ماده 18) مورد نياز نسبت به تعداد بيماران پذيرش شده توسط كميسيون قانونى مشخص و به دانشگاه‏هاى علوم پزشكى ابلاغ خواهد شد. ك) هر آزمايشگاه موظف است نرخ تعرفه خدمات آزمايشگاهى را در مكانى مناسب كه در معرض ديد همگان باشد نصب نمايد. ل) اجراى كنترل كيفى خدمات (داخلى و خارجى) براى آزمايشگاههاى كشور جزو وظايف اوليه آنها محسوب مى‏گردد. لذا در اجراى اين هدف آزمايشگاهها موظف به اجراى برنامه كنترل كيفى و نيز اعمال شرايط و ضوابط تعيين شده در طرح استانداردسازى آزمايشگاههاى تشخيص طبى مى‏باشند.
فصل نهم- شرايط و ضوابط عمومى نحوه كار در آزمايشگاههاى آسيب‏شناسى تشريحى (هيستوپاتولوژى) (از آيين نامه ها)	الف - كليه نسوج برداشته و مايعات خارج شده از بدن بيماران بايد براى آزمايش‏هاى هيستوپاتولوژى و سيتولوژى به آزمايشگاههاى مجاز براى انجام اينگونه آزمايش‏ها ارسال گردد. ب - آزمايشگاه آسيب‏شناسى تشريحى بايد جهت آزمايش نمونه ارسالى، اطلاعات لازم شامل درخواست پزشك معالج، نام و نام خانوادگى بيمار، نام پدر، سن، جنس، محل برداشت نمونه و تاريخ برداشت آن - اطلاعات اساسى از شكايات و علائم بالينى و آزمايشگاهى، مشاهدات حين بيوپسى و يا عمل جراحى و تشخيص يا تشخيص‏هاى افتراقى را اخذ و سپس به آزمايش اقدام نمايد. در مورد نمونه‏هاى مربوط به دستگاه توليد مثل بانوان بايد وضع زنانگى، تاريخ آخرين قاعدگى و قاعدگى ما قبل و استفاده از هورمونها نيز ذكر شود. ج - مشخصات بيمار، نام و نام‏خانوادگى، نام پزشك معالج و محل برداشت نمونه بايد روى ظرف حاوى نمونه بطور جداگانه و با مسئوليت پزشك معالج نوشته شود و با برگه درخواست آزمايش تطبيق نمايد.
فصل دهم (از آيين نامه ها)	شرايط ويژه آزمايشگاههاى آسيب‏شناسى تشريحى و ياخته‏شناسى (سيتولوژى): الف) مسئول فنى اين آزمايشگاهها بايد داراى درجه دكترا در پزشكى و درجه تخصصى در پاتولوژى تشريحى باشد. ب) جواب پاتولوژى و سيتولوژى بايد حداقل در دو نسخه گزارش شود و نسخه اصلى به بيمار تحويل و يا براى پزشك معالج ارسال گردد. نسخه دوم بايد در بايگانى آزمايشگاه نگهدارى شود. ج) كليه بلوكها بايد تا پنج سال در بايگانى آزمايشگاه نگهدارى شود. د) كليه لامهاى پاتولوژى بايد حداقل بمدت 10 سال در آزمايشگاهها نهگدارى شوند. ه) كليه لامهاى سيتولوژى بايد حداقل به مدت 6 ماه در آزمايشگاه نگهدارى شوند و موارد مثبت يا مشكوك بايد تا يكسال در آزمايشگاه نگهدارى شوند. كپى نتايج گزارش همراه با درخواست آزمايشات پاتولوژى بايد حداقل 2 سال نگهدارى شود. ز) كليه نمونه‏ها بايد با شماره‏اى مشخص شوند و در دفتر انديكس، روى نمونه، روى لامها، روى بلوكها و در برگه گزارش اين شماره منعكس شود. ح) نام، نام خانوادگى، نام پدر، سن و جنس بيمار و نام پزشك معالج و نيز تاريخ صدور جواب، محل برداشت، نوع بافت مورد آزمايش بايد در دو برگه گزارش ذكر شود. تبصره - مسئوليت تغيير اين اطلاعات به عهده پزشك معالج است. ط) نوع فيكساتوز مصرف شده بايد ذكر شود. ى) شرح ماكروسكوپى در گزارش لازم است و بايد مشخص شود كه تمام بافت يا قسمتى از آن مورد بررسى قرار گرفته است ضمناً در شرح ميكروسكوپيك بايد به خوبى تعريف ....، سلول، هسته و ... مكتوب گردد. ك) تشخيص نهايى بايد بطور مشخص در گزارش منعكس گردد. ل) ذكر نام پاتولوژيست همراه با امضاى وى در گزارش الزامى است. م) در صورتى كه پزشك معالج مايل به اخذ نظر مشورتى ديگرى باشد به درخواست كتبى، آزمايشگاه موظف است لامهاى مورد نظر و يا در صورت لزوم بلوكها را در اختيار پزشك معالج قرار دهد. آزمايشگاه مورد مشورت بايد لامهاى موردنظر را شماره‏گذارى و همانند نمونه‏هاى ديگر گزارش و نگهدارى نمايد. ولى بلوكها بايد حتماً به آزمايشگاه اول برگشت داده شوند. در صورتى كه به علل تكنيكى تنها در يك لام ضايعه ديده مى‏شود لام مذكور پس از مشاوره به آزمايشگاه اوليه عودت داده مى‏شود. گاهى بولك‏هاى پاتولوژى بايد به محل ديگرى بارى بررسى‏هاى بيولوژى مولكولى ارسال شود و آنجا مكلف
فصل يازدهم (از آيين نامه ها)	تخلفات
ماده 30 (از آيين نامه ها)	موسسان، مسئول يا مسئولان فنى آزمايشگاه موظفند الزامات موضوع اين آيين‏نامه و دستورالعملهاى ابلاغ شده توسط وزارت را رعايت نموده و نواقص اعلام شده را در مدت زمان تعيين شده برطرف سازند. در صوت تخلف به ترتيب زير اقدام خواهد شد: الف) بار اول تذكر شفاهى توسط وزارت يا دانشگاه ذيربط پس از گزارش كتبى بازرسين و درج موضوع در صورت جلسه بازرسين محل. ب) بار دوم اخطار كتبى توسط وزارت يا دانشگاه و درج موضوع در پرونده و انعكاس موضوع به سازمانهاى بيمه‏گر و سازمان نظام پزشكى كشور. ج) در صورت تكرار تخلفات و عدم توجه به تذكرات قبلى اعم از كميسيون ماده 20 و سازمان نظام پزشكى شفاهى و كتبى چنانچه اعمال انجام شده در قالب قانون تعزيرات حكومتى (امور بهداشتى درمانى) باشد موضوع به كميسيون ماده 11 قانون ياد شده و در ساير موارد به محاكم عمومى احاله خواهد شد. تبصره - تصميمات نهايى كميسيون مذكور و آراء صادره از سوى مراجع قضايى اعم از تعطيلى موقت، دائم، ابطال پروانه و ... در كميسيون قانونى بررسى و جهت اجرا به واحدهاى ذيربط ارجاع مى‏گردد.
ماده 31 (از آيين نامه ها)	اين آئين‏نامه در يازده فصل، 30 ماده و 21 تبصره به استناد قانون مربوط به مقررات امور پزشكى و دارويى مواد خوراكى و آشاميدنى مصوب 29/3/1334 (با اصلاحات بعدى) و قانون تشكيل و وظايف وزارت مصوب سال 1367 در تاريخ 25/4/84 به تصويب رسيد و رعايت آن براى تأسيس و تمديد پروانه فعاليت الزامى مى‏باشد. كليه آئين‏نامه‏ها و دستورالعملها و بخشنامه‏هاى مغاير از تاريخ تصويب اين آئين‏نامه لغو مى‏گردد. /ش دكتر مسعود پزشكيان وزير